چادرشب بافی

چادرشب بافی یکی از هنر های قدیمی صنایع دستی ایران

چادرشب بافی از گذشته دور در ایران وجود داشته است.بافته‌های آنها اگرچه ساده به نظر می‌رسد ، اماتلاش های بافنده های  ستودنی آنها در نقش‌ها نمایان است.

چادر شب بافی ؛ هنری تاریخی:

چادرشب بافی به عنوان یک صنعت اصیل و سنتی است که سابقه ای بس طولانی دارد .

کارشناسان می گویند: چون در قدیم از آن در شب برای روانداز استفاده می شد آن را چادرشب نامیده اند.

در مناطق شمالی ایران حدود ۱۵ قرن است که چادر شب بافته می شود. این فکر از ابتدا به صورتی بسیار ساده و با تهیه دستگاههای خیلی مختصر انجام پذیرفت.

دستگاههای بافندگی اولیه را اکثرا زنها به عنوان تنوع شغلی خانه داری اعمال می‌نمودند.

بر اثر رونق روزافزون ، به تدریج بعد اقتصادی آن مورد توجه نه تنها زنان خانواده، بلکه مردان نیز واقع شد .

تولید در خانه موجب شده بود که تجربیات و اطلاعات  به سادگی از نسلی به نسلی دیگر انتقال یابد. اشتغال به صنایع دستی به صورت یکی از ارکان اقتصاد خانواده در امد..

یکی از علل این پیشرفت را می توان وجود راه ابریشم که یکی از رگ های اصلی اقتصادی مملکت بوده است، دانست.

نخ ؛تار و پود چادر شب :

مواد اولیه دستگاههای چادرشب بافی در سابق به علت عدم گسترش جمعیت به وسیله کشت پنبه و یا پشم گوسفند و کرک شتر در محل تهیه می شد.

ولی بر اثر پیشرفت تکنیک و گسترش جمعیت و پیدایش الیاف مصنوعی که آن هم یکی از واردات است مواد اولیه مصرفی تغییر کرده است .

نوع مواد اولیه‌ای که برای چادر شب مصرف می‌گردد مختلف بوده و از لحاظ قیمت نیز متفاوت است،‌ ولی به طور کلی این مواد شامل نخ پنبه‌ای نخ و یسکوز، مواد رنگی و نشاسته می‌باشد.

نخ چادر شب:

برای چادر شب رختخواب پیچی از نخ ۳۰ دولا ویسکوز جهت تار و در بعضی مواقع از نخ ۲۰ دولا ویسکوز نیز استفاده می‌شود . پود آن را نخ نمره ۱۲ یک لا ویسکوز تشکیل می‌دهد.

چادر شب صحرائی  بیشتر در کشاورزی از آن استفاده می شود . برای ان نخ مورد مصرف در تار و پود آن را به ترتیب نخ نمره یک لا پنبه‌ای و نخ ۲۰ دولا تشکیل می دهد.

انواع چادر شب:

*چادر شب معمولی که دارای تار و پود نخ – پنبه ای است.
*چادر شب از ابریشم و نخ پنبه ای .
*چادر شب از ابریشم درجه ۳ که به روش پودگذاری مضاعف و گاه به صورت چهار خانه و گاه به صورت ساده بافته میشود.
*چادر شب از ابریشم خالص که در واقع مرغوبترین نوع چادر شب است.
*چادر شب از نخ پنبه ای و کاموا که البته این نوع چادر شب از اصالت چندانی برخوردار نمی باشد.

هنری در همه نقاط ایران:

مازندران:

چادر شب بافی که نام آن در مازندران لاون بافی است ، هم اکنون در شهرهای رامسر ، آلاشت، لفور و هزار جریب بهشهر بافته می شود.

تولید کنندگان اصلی چادر شب زنان روستایی اند که با استفاده از نخ های ابریشمی رنگارنگ چادر شبهایی با رنگهای زنده و شاد می بافند.

چادرشب معمولا در اندازه های ۲ در ۲ متر با زمینه قرمز و دارای طرحهای مشبک و چهارخانه با نقوش هندسی ، گیاهی و حیوانی بافته می شود.

چادرشب بافى یکى از صنایع دستى زیباى استان گیلان است.

چادرشب پارچه ای است زیبا و رنگارنگ که در قاسم آباد و رودسر و براساس فرهنگ ٬آداب و رسوم دیرینه مردم آن دیار بافته می شود.

چادرشب در نوع اصیلش با ابریشم مر غوب یا کجین تولید می شود. در نمونه ای متاخر با نخ های دستریس پنبه ای محلی با استفاده از دستگاه های بافندگی دو وردی بافته می شود.

چادرشب های قاسم آباد به دو نوع چهارخانه و یکرنگ تقسیم می گردند.

نوع یک رنگ و چهارخانه:

نوع یکرنگ این بافته ها توسط دختران جوان تر محلی و با حرکت پود اضافه با نقش های برگرفته از طبیعت ٬محیط اطراف و زندگی روستایی بافته می شود.

چادرشب های چهارخانه نیز با نقوشی هندسی٬چهارخانه و ساده برای مصارفی همچون دستمال ٬بقچه ٬روتختی یا پتویی استفاده می شود.

شناخته ترین کاربرد چادرشب ها به عنوان کمرپیچ زنان محلی در هنگام کار است.

ابعاد چادرشب:

چادرشب به صورت پارچه هایی باریک به عرض ۲۰ تا ۳۵ سانتی متر وطول ۲تا۵/۲متر بافته شده است. با به هم دوختن ۶تا۸تکه از آن یک قواره پارچه حاصل می گردد.

با این حال پارچه هایی که تحت عنوان چادرشب در بسیاری از روستاهای ایران معمولا در اندازه ۲در۲مترمربع بافته شده و برای پیچیدن تشک ٬لحاف٬البسه و نظایر آن قرار می گیرد .

بافته های که در شرق گیلان تولید می شود کاملا متفاوت است .

چادرشب های مناطق مختلف ایران از نظر طرح و رنگ تقریبا مشابه یکدیگرند ولی چادرشب قاسم آباد گیلان به دلیل برخی طرح ها و رنگ های خاصش ارزش هنری بیشتری دارد

تاریخچه چادر شب بافی قاسم اباد:

« چادرشب بافى » یکى از هنرها و صنایع دستى زیباى استان گیلان است .

تولید این هنر دستباف در قسمتهاى وسیعى از استان به خصوص در شهرها و روستاهاى شرق گیلان متداول و مرسوم است.

در این میان اما مرکز عمده چادرشب بافى گیلان شامل روستاهاى اطراف شهرستان رودسر به خصوص «قاسم آباد سفلى و علیا» است.

تولید چادرشب توسط زنان روستایى این مناطق و در فصول غیرکشاورزى (پاییز و زمستان) توسط دستگاههاى بافندگى سنتى خاص صورت مى پذیرد.

نوع مرغوب این تولیدات از کجین «ابریشم درجه ۳» بافته مى شود اما امروزه تولیدات نخى و نیز کاموایى آن بیشتر متداول است.

محصول تولیدى مذکور به صورت نوار با عرض حدود ۳۰ سانتیمتر بوده که از به هم دوختن از عرض ۷ الى ۸ تکه به طول ۲ متر از نوارهاى مذکور، چادرشب به وجود مى آید.

مصارف چادرشب در قاسم اباد:
چادر شب جزئى از لباس محلى زنان منطقه قاسم آباد بوده و مصارف متعدد دیگرى درزندگى مردم مناطق روستایى دارد.

این محصول به عنوان روتختى،رختخواب پیچ، بقچه، زیرانداز، پرده، رومیزى و … نیز در زندگى روزمره مردمان این دیار مورد استفاده قرار مى گیرد.

البته بازار عمده داد و ستد چادر شب در محدوده مراکز تولید و در بازار روزهاى مناطق شهرى و روستایى گیلان است.

اخیراً با تولید محصولات جانبى که از این منسوجات ساخته مى شود. از جمله کلاهک آباژور، رومیزى، روتلفنى، روتلویزیونى، روطاقچه اى و حتى پیراهن مردانه و …

اغلب دختران قاسم آباد چادرشب مرغوب را که با مخلوطى از کجین (نوعى ابریشم درجه۳) بافته مى شود به منظور تهیه جهیزیه شان بافته و آماده مى نمایند .

این نوع محصول به ندرت براى فروش عرضه مى شود.
چادرشب با تقسیم توپ پارچه به ۶ قسمت و دوختن آنها به یکدیگر تهیه مى گردد.

اهالى قاسم آباد براى حفظ آداب و رسوم محلى بخصوص پوشیدن لباس هاى سنتى و برگزارى مراسم عروسى ، بسیار کوشا هستند.

علاوه بر قاسم آباد در بى بالان و گزافرود در ۲ کیلومترى جنوب غربى بخش کلاچاى بافت چادرشب به صورت خانگى مرسوم مى باشد و هنوز فراموش نشده است .

متوط زمان بافت چادر شب:

به طور متوسط بافتن یک چادر شب در حدود یک ماه طول مى کشد.

زیرا زنان قاسم آباد در ساعات فراغت از خانه دارى، پارچه بافى مى کنند . در روز بیش از ۳ تا ۴ ساعت وقت صرف آن نمى شود.

براى بافتن چادر شب که مخلوطى از کجین و نخ پنبه اى تابیده است یک کیلو کجین مصرف مى شود.

مشکل چادرشب بافی:

مهمترین مشکل چادر شب بافى گرانى کجین است . به همین دلیل نیز استفاده از نخ کاموا براى ایجاد نقشهاى رنگى رفته رفته متداول شده است.

البته به اصالت و مرغوبیت چادر شبها لطمه زیادى زده است.

رنگ چادرشب ها:

رنگ اصلى زمینه چادر شبها معمولاً قرمز است. البته متن بنفش و سبز نیز به مقدار بسیار کم در منطقه قاسم آباد بافته مى شود.

طرح هاى کار شده روى چادر شب هندسى است. رنگهاى سفید، سبز، نارنجى، زرد ، صورتى،  آبى و قرمز در ترکیبهاى هماهنگ در آن استفاده شده است.

نگاره ها آمیزه اى است از صور طبیعى واشکال انتزاعى هندسى است که بر روى نخستین آثار سفالى منقش منطقه نیز دیده مى شود.

«ماه ویریب دار» و «دریاگل» ، نمونه از نقشهایى است که زنان چادرشب باف قاسم آباد در دستباف هاى خود از آنها استفاده مى کنند.

قالی گل:

یکى دیگر از فرمهایى که روى چادرشبهاى قاسم آبادى یافت مى شود نقش «قالى گل» است . قالی گل  مرتبط به زمانى است که براى اولین بار قالى به این منطقه آورده شد.

استادکاران و بافندگان آن زمان از گلهاى قالى خوششان آمده و سپس از آن تقلید کرده و به همین دلیل اسم این نقش را قالى گل گذاشتند.

یزد:

چادر شب نوعی از دست بافته هایی است که در شهرستان یزد ، اردکان و بخش زارچ می بافند .

در محلات قدیمی شهر یزد به خصوص سمت شمال شهر و در هر گوشه صدای دستگاه بافندگی به گوش می رسد.

دو نوع چادرشب تولید می شود :

• نوع اول که نازک و منقوش است و به نام چادرشب رختخواب پیچ معروف است ،
• نوع دوم که ضخامت بیشتری داشته و چادرشب صحرایی نام دارد که برای حمل علوفه و محصولات کشاورزی استفاده می شود .

دارای نقش های راه راه است . تولید این بافته ها در ابعاد ۹۰×۹۰ است که به عنوان سفره نیز از آن استفاده می شود . رنگهای مرکب از نیلی، قرمز،‌ زرد،‌ سبز و مشکی در آن به کار می رود.

استفاده از چادر شب به عنوان سربند:

در قدیم زرتشتیان ساکن یزد از چادرشب به عنوان سربند استفاده می کردند تا از دیگران متمایز شوند .

جنس سربند از ابریشم بوده و آن را به صورت سفارشی از کارگاه ها خریداری می کرده اند.

در یزد چادر شب با دو طرح بافته می شود.

• یکی به صورت چهارخانه یا پیچازی
• یکی دیگر چادر شبی است که با اشکال مختلف و تقریبا مشابه و متقارن با هم بافته می شود که به آن اصطلاحا چادر شب یک رنگ  می گویند.

خراسان شمالی:

چادرشب بافی در روئین اسفراین و جرگلان بجنورد استان خراسان شمالی رواج دارد.

در خراسان از این بافت به عنوان شال و روسری استفاده می شود و جنس آن از کاموا است . رنگ هایی که در آن استفاده می شود قرمز ، سفید ، مشکی و زرد است.

تهران:

پرپیشینه ترین صنعت دستی رایج در منطقه روستایی استان تهران ، بافت چادرشب  است .

که به صورت حرفه ای خانگی در روستاهای کوهان و گیلان ( از توابع شهرستان دماوند ) جریان دارد .

زنان و دختران خانه دار با استفاده  از دستگاههای چوبی ساده ، محصولاتی بسیار ظریف تولید می کنند.

این محصولات  دارای طرحهای راه راه و پیچازی به رنگهای زرد، قرمز ، سبز، بنفش، نارنجی، قهوه ای، نیلی و … است است.

سایر استان ها:

دستبافته ای که در استان خوزستان و در بهبهان با نام موج شناخته می شود  همان رختخواب پیچ یا چادر شب  است.

کردها نیز به آن موج می گویند و لرها آن را ماشته می نامند.. این هنر در استان گلستان به ابریشم بافی شهرت دارد.

فروشگاه صنایع دستی و دست سازه های رونیکا دست ساز