حصیربافی هنری که قدمت ندارد

حصیربافی هنری که قدمت ندارد

حصیربافی به معنی بافت رشته‌های حاصل از الیاف گیاهی به کمک دست و ابزار ساده دستی است .

طی آن محصولات مختلفی مانند زیرانداز، سفرهٔ حصیری، انواع سبد، انواع ظرف و … تولید می‌شود.

کاربرد حصیر

حصیر از گذشته تا به امروز مصارف متنوع و گوناگونی چون کیف، سبد نان، زنبیل (ساک خرید)، سبد میوه، زیرانداز، پاراوان و کلاهک آباژور داشته است.

روش نگهداری و شست و شوی حصیر

حفاظت از حرارت و آتش، فشار، ضربه و اشیای نوک تیز و برنده برخی از راه های نگهداری است .

محصولات حصیربافی با آب ولرم و شوینده های معمولی قابل شست و شو است.

تاریخچه حصیر

حصیر بافی  از قدیمی ترین صنایع دستی است.

اسناد و مدارک نشان می دهد نخستین زیر اندازها از نی وگیاهانی که در باتلاقهای سفلای بین النهرین رشد می کرده ، تهیه شده  است.

بعد از اتمام دوره‌ی غارنشینی تا زمانی که انسان‌ها یکجا‌نشین شدند، به صورت کوچ‌رو زندگی می‌کردند.

از ضروریات زندگی انسان‌های کوچ‌نشین ، قابلیت حمل و نقل و همچنین برپایی آسان سکونتگاه آن‌ها است و حصیر، این ویژگی‌ها را داشت.

حصیربافی

حصیر قبل از سفال

از آنجا که مواد به کار رفته در حصیر بافی در معرض پوسیدگی قرار دارند، بیشتر تولیدات قدیمی از بین رفته اند.

در ساخت سفالینه ها از حصیر به عنوان قالب استفاده می شده است.

این که محل پیدایش این هنر کدام شهر یا کشور است، اطلاع دقیقی در دست نیست.

قدیمی ترین نمونه حصیربافی ایران مربوط به منطقه شهداد در استان کرمان است.

کشورهای تولید کننده حصیر

از مهم ترین کشورهای تولید کننده محصولات حصیری می توان به موارد زیر اشاره کرد:

برمه، سنگال، پاکستان، سریلانکا، تایلند، مکزیک، کامرون، چاد، اتیوپی، سنگاپور، برمه، هنگ کنگ، اندونزی، ژاپن و جمهوری کرهرا 

حصیربافی سنگال

حصیر بافی در ایران

در شمال و جنوب ایران ، هر کجا که دسترسی به برگ درخت خرما، ساقه گندم، نی و ترکه امکان پذیر باشد، می توان نشانه هایی از حصیربافی را یافت .

در استان های سیستان و بلوچستان، خوزستان، کردستان، هرمزگان، بوشهر، خراسان، کرمان، یزد، فارس، مازندران، گیلان، آذربایجان شرقی و تهران  حصیربافی از رونق بیشتری برخوردار است.

حصیربافی

تفاوت در حصیربافی ها

ساخت حصیر با دست در مناطق مختلف ایران بسته به نوع مواد خام در دسترس با یکدیگر متفاوت است.

برای نمونه در در نوار جنوبی ایران از الیاف نخل خرما و در نوار شمالی ایران از ساقه های برنج و گندم استفاده می شود.

از سوی دیگر نوع کاربری لوازم تولیدی بسته به نیاز اهالی آن منطقه از نظر شکل و اندازه تفاوت دارند.

در استان اصفهان، حصیربافی در مناطق بیابانی و خشک مانند خور و بیابانک و نایین انجام می شود و مواد خام مورد استفاده الیاف نخل خرما است .

در شهرستان نجف آباد برای بافت سبدهای حصیری از ترکه های نرم درختان یک ساله یا دو ساله استفاده می شود،سبدهای ساخته شده در نجف آباد، لوده نام دارد و کاربرد آن ها در حمل محصولات باغی و میوه است.

در قصرشیرین برای حصیربافی از شاخه های جوان پاجوش درخت خرما استفاده می شود که به آن فَسیل گفته می شود.

حصیربافی

حصیر بافی در گیلان

حصیربافی و سبدبافی از صنایع دستی و خانگی بسیار رایج در استان گیلان است و تولید انواع سبد و حصیر در اکثر نقاط استان رواج دارد.

حصیرهای ساخت گیلان و سایر نواحی شمال ایران طرح های هندسی دارند که از بافت نی طبیعی یک رنگ پدید می آیند.

حصیر در اندازه ها و شکل های مختلف بافته می شود و مصارف گوناگونی همچون زنبیل، کلاه، سفره، سبد، آبکش و زیرداغی از جنس حصیری است .

بیشترین محصولات حصیری گیلان در شهرستان های انزلی، رشت، لاهیجان و لنگرود تولید می شود.

حصیربافی

روستای فشتکه گیلان

روستای فشتکه خُمام، نخستین روستای ملی حصیر ایران است.

فشتکه طبیعتی زیبا و سرسبز دارد و تا منطقه آزاد انزلی تنها ۳۴ کیلومتر فاصله دارد.

حصیرهای این منطقه به کشورهایی مثل آلمان، فرانسه و امارات صادر می شود.

ماده اولیه این حصیرها از خود منطقه تامین می شود و در جنگل نزدیک روستا رشد می کند.

روستای فشتکه . در حال حاضر کاندید ثبت جهانی حصیر در یونسکو می ‌باشد.

حصیربافی- مرداب خمام

حصیربافی در سیستان و بلوچستان

یکی از هنرهای اصیل و سنتی استان سیستان و بلوچستان، هنر حصیربافی است.

حصیربافی در منطقه ی سیستان با گویش اصیل بافی و در منطقه ی بلوچستان تگرد تلفظ می شود و در نقاط دیگر استان به بوریا بافی و پرده بافی نیز شهرت دارد.

اصیل از ساقه های نی و تگرد از برگ درختان خرمای وحشی منحنی دار ساخته می شود.

در این استان صنعت حصیربافی در ساخت وسایل کاربردی چون: سجاده، پرده، سبد، زیرانداز، بادبزن، صندوقچه و کاربرد دارد و برای تهیه ی آن از گیاهان بومی متعددی استفاده می شود.

به دلیل شرایط خاص  آب و هوایی، مردم بومی استان با هوای گرم و خشک، آفتاب سوزان و کویری، شب های سرد، آب کم و پوشش گیاهی ناچیز مواجه هستند که صنعت حصیربافی را به یکی از صنایع دستی شاخص آن به بدل نموده است.

اهمیت این صنعت از آن روست که مواد اولیه ی آن ارزان بوده و در تمامی نقاط استان به راحتی یافت می شود.

حصیربافی

حصیربافی در خوزستان

در استان خوزستان شهرهای شادگان، آبادان، خرمشهر، سوسنگرد، شوش و اطراف اندیمشک به دلیل وجود مواد اولیه فراوان محصولات زیبای حصیر وجود دارد.

مانند سفره‌های گرد، سبد، کلاه، بادبزن، جارو و گلدان تولید می‌شود.

در منطقه شادگان و سوسنگرد بیش‌ترین تولیدات را زیراندازهای حصیری (بوریا) تشکیل می‌دهد.

هنرمند حصیرباف بعد از چیدن برگ‌های درخت خرما آن را به صورت نوار درآورده و در آفتاب خشک و سپس شروع به بافت می‌کند .

در صورت نیاز و بنا به سلیقه افراد برگ‌ها با رنگهای گیاهی یا شیمیایی قبل از بافت رنگ می‌شود تا تولیدی زیبا وارد بازار شود.

ابزار کار

ابزار و وسایل مورد استفاده در حصیر بافی بسیار ساده و محدود نظیر داس، انواع کارد، اره، رنده، انبر دست، قیچی، سوزن، درفش، دفتین و سنگ نفت است.

این ابزار عمدتاً برای قطع گیاهان و پیراستن آنها به منظور آماده سازی مواد اولیه مورد استفاده قرار می گیرد .

حصیربافی

انواع مواد اولیه مصرفی حصیربافی 

مواد اولیه حصیربافی در نقاط مختلف ایران بسته به محیط جغرافیایی کشور مختلف است.این مواد  بیشتر عبارت است از :

– برگ درخت خرمای وحشی نر

– برگ درخت خرمای وحشی ماده

– ساقه های نی باتلاقی مناطق گرمسیری خوزستان

– ساقه های نی باتلاقی مناطق سردسیر اطراف دریاچه زریوار نزدیک شهر مریوان

– ساقه های نی باتلاقی مرداب های انزلی

– ساقه های گندم در استان های زنجان و آذربایجان

– ساقه های نی خود روی اطراف رود خانه های استان فارس

– ساقه های نی باتلاقی اطراف دریاچه ی هامون در نزدیکی زابل

– ترکه بید در استان های تهران و مازندران و روستا های مراغه و ساقه های نی خودروی اطراف جویهای آب

به دلیل زمان زیاد و صرف دقت و تلاش بسیار برای تولید محصولات حصیربافی ،این هنر که جزو صنایع دستی کهن ایرانیان است، در حال منسوخ شدن است.

امید است با حمایت همه مردم و هنر دوستان ، این هنر کهن و ریبای ایران مورد توجه  بیشتر قرار بگیرد.

با حمایت از این هنر و حفظ و نگهداری محصولات حصیربافی در احیای این هنر سهیم باشیم.

بیان نظرات برای بهبود محصولات و ماندگاری هنر حصیربافی :

نظرات ،انتقادات و پیشنهادات خود را برای بهبود هنر حصیربافی و تولید محصولاتی مطابق سلیقه خود را با ما در میان بگذارید.

منتظر دیدن نظرات شما از طریق ثبت دیدگاه در همین صفحه و یا ارسال ایمیل به ادرس tamas@ronikadastsaz.ir  هستیم.

محصالات مرتبط با هنر حصیربافی در فروشگاه رونیکا دست ساز:

اردوحوری حصیری

فروشگاه صنایع دستی و دست سازه های رونیکا دست ساز

رونیکا دست ساز